Download
Terug naar de kennisbank

De eerste signalen van dementie: waar let je op?

Geschreven door de redactie van Remind Bijgewerkt op

Twee mensen wandelen samen buiten.

De eerste signalen van dementie zijn vaak klein en komen geleidelijk: recente dingen vergeten, dezelfde vraag vaker stellen, moeite met taken die altijd vanzelf gingen, zoals geldzaken of plannen, en moeite met woorden of een gesprek volgen. Eén signaal zegt weinig. Het gaat om veranderingen die over maanden toenemen en die anderen ook opvallen.

Wat zijn de eerste signalen van dementie?

Dementie begint zelden met één duidelijk moment. Meestal sluipt het erin, met kleine veranderingen die je pas achteraf als een patroon herkent. Dat maakt de eerste signalen lastig: elk afzonderlijk komt ook bij gewone vergeetachtigheid voor.

Signalen die vaak vroeg opvallen:

  • recente gebeurtenissen, namen of afspraken vaker vergeten, ook als iemand je eraan herinnert
  • dezelfde vraag of hetzelfde verhaal herhalen, kort na elkaar
  • moeite met taken die vroeger vanzelf gingen, zoals je bankzaken of een maaltijd plannen
  • moeite met het juiste woord vinden, of een gesprek volgen
  • in de war zijn over de dag, de tijd of de plek
  • stiller worden, minder initiatief nemen, of somber of angstig zijn

Dementie gaat niet alleen over geheugen. Bij sommige vormen vallen eerst andere dingen op, zoals veranderingen in gedrag of karakter, of moeite met plannen en overzicht houden, terwijl het geheugen nog redelijk goed werkt.

Herken je één of twee dingen uit dit lijstje, dan hoeft dat niets te betekenen. Slecht slapen, stress, somberheid en medicijnen geven dezelfde klachten. Het verschil zit in het patroon: meerdere signalen, die over maanden toenemen. Lees meer in vergeetachtigheid of cognitieve achteruitgang: wat is het verschil?

Ik kom steeds niet op woorden. Is dat een teken?

Meestal niet. Een woord dat op het puntje van je tong ligt, komt bij iedereen voor, en vaker naarmate je ouder wordt. Ook moeheid en stress maken het erger. Als het woord later wel boven komt, is dat het gewone patroon.

Meer reden om op te letten is het als:

  • je vaak vage woorden gebruikt in plaats van het juiste, zoals “dinges” of “dat ding”
  • je het verkeerde woord gebruikt zonder het te merken
  • je de draad van een gesprek kwijtraakt, of een verhaal niet meer goed kunt volgen
  • het over maanden duidelijk erger wordt

Veranderingen in spraak gaan vaak geleidelijk, en juist daarom valt een verschil met een paar maanden geleden zelf moeilijk op. De spraakanalyse in Remind kijkt naar pauzes, tempo en woordkeuze, en zet je opnames over tijd naast elkaar. Meer in spraakanalyse als signaal voor breingezondheid.

Hoe weet ik of mijn partner dementie heeft?

Dat kun je zelf niet vaststellen, en dat hoeft ook niet. Wel ben jij waarschijnlijk de eerste die iets merkt. Wie zelf achteruitgaat, ziet dat vaak minder goed, of compenseert het zonder het door te hebben.

Dingen die partners en kinderen vaak als eerste opvallen:

  • verhalen of vragen worden herhaald
  • afspraken worden gemist, rekeningen blijven liggen
  • je naaste trekt zich terug uit bezigheden of gezelschap
  • vertrouwde klussen worden vermeden, of overgelaten aan jou
  • je naaste reageert geïrriteerd of ontwijkend als je ergens naar vraagt

Wat helpt:

  • Schrijf concrete voorbeelden op, met datum. “Vergeten” is vaag; “heeft op 3 oktober de afspraak bij de tandarts gemist en wist er niets meer van” is iets waar een huisarts mee verder kan.
  • Begin het gesprek op een rustig moment. Niet midden in een misser, maar later, en vanuit je eigen zorg in plaats van een verwijt.
  • Stel voor om samen naar de huisarts te gaan. Met twee is het makkelijker, en twee waarnemingen zeggen meer dan één.
  • Je kunt je zorgen ook zelf bij de huisarts melden. De huisarts kan daar bij een volgend contact rekening mee houden. Wat de huisarts over je naaste aan jou mag vertellen, is wel beperkt.

Welke veranderingen in dagelijks functioneren zijn een signaal?

Dagelijkse vaardigheden zeggen veel over hoe het brein werkt, omdat ze geheugen, plannen en overzicht tegelijk vragen. Denk aan:

  • Geldzaken

    Rekeningen betalen, bankzaken regelen, een fout in een afschrift opmerken.

  • Medicijnen en afspraken

    De juiste medicijnen op het juiste moment, en weten wat er deze week op de agenda staat.

  • Koken en boodschappen

    Een maaltijd plannen en klaarmaken, of een boodschappenlijst afwerken zonder dingen dubbel te kopen.

  • Onderweg zijn

    De weg vinden, het openbaar vervoer gebruiken, op tijd ergens zijn.

  • Apparaten

    De telefoon, de afstandsbediening of de wasmachine bedienen, ook als dat al jaren lukte.

Het signaal is niet dat iets een keer misgaat, maar dat iets wat altijd lukte nu moeite kost, vermeden wordt, of door een ander wordt overgenomen. Artsen gebruiken vragenlijsten over precies deze taken. Remind gebruikt er één om je dagelijkse vaardigheden over tijd te volgen. Meer in IADL: wat het is en hoe de A-IADL het meet.

Waarom het om een patroon gaat

Eén misser zegt weinig. Wat iets zegt, is een lijn die langzaam wegloopt van wat voor iemand gewoon is. Die lijn zie je pas als je hem bijhoudt.

Normaal voor jou
Geen enkele meting is alarmerend, maar samen lopen ze langzaam weg van wat voor jou normaal is. Dat zie je pas als je blijft meten.

Bronnen